Ustawa o agencji rynku rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych – komentarz

Ustawa o agencji rynku rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych – komentarz

Komentarz do przepisów. Ustawa

w związku z pojawieniem się wątpliwości oraz pytań dotyczących interpretacji przepisów art. 38q oraz art. 40i ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o Agencji Rynku Rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych (Dz. U. 2016 poz. 401 t.j. z późn. zm.; dalej ustawa o ARR), uznałem za celowe i pożądane zaprezentowanie stanowiska Kancelarii w tej sprawie.

W kolejnych punktach odniosę  się do poszczególnych kwestii regulowanych przez ww. przepisy wraz ze wskazaniem najwłaściwszej w ocenie Kancelarii ich interpretacji na dzień 15 lutego 2017 r[1].

Agri-Food.pl o agencji rynku rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych
Agri-Food.pl o agencji rynku rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych
  1. TREŚĆ REGULACJI

Z treści art. 38 q ustawy o ARR wynika, że każde dostarczenie produktów rolnych określonych w Załączniku I do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólną organizację rynków produktów rolnych oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 922/72, (EWG) nr 234/79, (WE) nr 1037/2001 i (WE) nr 1234/2007 (Dz.U. L 347 z 20.12.2013, str. 671—854, dalej rozporządzenie 1308/13) przez producenta pierwszemu nabywcy, z wyłączeniem sprzedaży bezpośredniej konsumentowi, wymaga umowy pisemnej. Umowa musi dodatkowo spełniać wymogi określone w art. 168 ust. 4 i 6 rozporządzenia 1308/13. Za niedochowanie formy pisemnej umowy lub niespełnienie wymogów z art. 168 ust. 4 i 6 rozporządzenia 1308/13, art. 40i ustawy o ARR przewiduje karę pieniężną w wysokości 10 % zapłaty za nabyte produkty rolne.

Karę w drodze decyzji administracyjnej wymierza Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Rynku Rolnego właściwy według siedziby/miejsca zamieszkania nabywcy. Kary pieniężne będą wymierzane wobec nabywców produktów rolnych.

  1. PODMIOTY ZOBOWIĄZANE DO ZAWIERANIA UMÓW PISEMNYCH

Ustawodawca nie wprowadził żadnych ograniczeń co do formy prawnej producenta i nie wprowadził definicji legalnej tego pojęcia. Należy więc uznać, że producentem jest podmiot wytwarzający produkty rolne[2]. Za produkty rolne uważa się wszystkie produkty wymienione w Załączniku I do rozporządzenia 1308/13. W Załączniku I wyróżniono część XVII dotyczącą rynku wieprzowiny oraz część XXIV dotyczącą pozostałych produktów.

W ocenie Kancelarii, w oparciu o Noty wyjaśniające do Nomenklatury scalonej Unii Europejskiej na rok 2015 – publikacji wykonanej zgodnie art. 9 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2658/87 z dnia 23 lipca 1987 r. w sprawie nomenklatury taryfowej i statystycznej oraz w sprawie Wspólnej Taryfy Celnej (2015/C 076/01), produktami rolnymi są: żywe zwierzęta (świnie, bydło); mięso świeże, schłodzone lub zamrożone; jadalne podroby świeże, schłodzone lub zamrożone; tłuszcz; mięso i podroby solone, suszone lub wędzone; tłuszcz ze zwierząt; kiełbasy i podobne wyroby z mięsa, podrobów lub krwi którym nadano charakterystyczny kształt kiełbasy, umieszczono w jelitach, żołądkach, pęcherzach, skórach lub podobnych osłonach (naturalnych lub sztucznych); wszelkie przetworzone lub konserwowane mięso, podroby lub krew inne niż kiełbasy; konserwy i podobne im przetwory; a nawet ekstrakty mięsne i soki mięsne; a nawet wyroby garmażeryjne zawierające pow. 20 % mięsa, podrobów lub jego przetworów.

W ocenie Kancelarii, obowiązek zawierania pisemnych umów obejmuje wszystkie podmioty funkcjonujące w łańcuchu dostaw – od producenta do przetwórcy danego produktu rolnego.

Naszym zdaniem w momencie, gdy dany produkt rolny zostanie przetworzony – przetwórca staje się producentem nowego produktu, np. zakład mięsny najpierw, jako Kupujący nabywa mięso, a po jego przetworzeniu staje się producentem nowego produktu rolnego np. kiełbasy. Należy przyjąć, że obowiązek zawierania umów na piśmie dotyczy, także relacji handlowej, w której zakład mięsny sprzedaje swoje produkty do innego zakładu mięsnego.

 

  1. RODZAJE UMÓW PODLEGAJĄCYCH OBOWIĄZKOWI PISEMNOŚCI

W tym miejscu Kancelaria podkreśla, że wymóg umów pisemnych dotyczy wszelkich umów, na podstawie, których dokonuje się dostarczenia produktów rolnych. Dotyczy to zarówno umów nazwanych, które uregulowane są w Kodeksie cywilnym: umowa dostawy, sprzedaży, kontraktacji, jak również umów nienazwanych, których treść stanowi lub będzie stanowiła modyfikację ww. umów.

  1. NIEZBĘDNE ELEMENTY UMOWY (essentialia negoti)

Oprócz obowiązku zachowania formy pisemnej, art. 38q wskazuje niezbędne elementy, jakie powinna zawierać każda umowa o dostarczenie produktów rolnych[3]. W tym zakresie ustawodawca odwołuje się do treści art. 168 ust.4 i 6 rozporządzenia 1308/13, które zawierają zamknięty katalog przesłanek, które musi spełniać ww. umowa, tj.:

  1. jest sporządzana przed dostawą;

Wyjaśnienie

W trakcie konsultacji z Agencją Rynku Rolnego, Kancelaria ustaliła, że wymaganie to zostanie spełnione także, jeśli umowa zostanie zawarta najpóźniej w dniu dostarczenia produktów rolnych.

  1. jest sporządzona w formie pisemnej;

Wyjaśnienie

W ocenie Kancelarii, pojęcie formy pisemnej zawarte w art. 38 q ustawy o ARR należy interpretować w związku art. 78 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U.2016.380 t.j. z późn. zm.). Oznacza to, że umowy, na podstawie których dokonuje się dostarczenia produktów rolnych  muszą zostać własnoręcznie podpisane przez obie strony[4].

W ocenie Kancelarii, przy restrykcyjnej wykładni przepisów prawa polegającej na stwierdzeniu przez organ dokonujący kontroli, że nowe regulacje są regulacjami szczególnymi w stosunku do przepisów kodeksu cywilnego w zakresie formy czynności prawnych – korespondencja mailowa, dokument przesłany faksem, dokument zeskanowany, nośnik informacji – nie będą spełniały wymogów art. 38q ustawy o ARR, co będzie równoznaczne z możliwością nałożenie kary[5].

  1. c) zawiera w szczególności następujące elementy:
  2. cenę do zapłaty za dostawę, która:
  • jest niezmienna i określona w umowie; lub
  • jest obliczana poprzez połączenie różnych czynników określonych w umowie, które mogą obejmować wskaźniki rynku odzwierciedlające zmiany warunków na rynku, dostarczoną ilość oraz jakość lub skład dostarczonych produktów rolnych;

Wyjaśnienie:

W ocenie Kancelarii, za niespełniające ww. wymagania zostaną uznane umowy określające cenę jedynie poprzez odwołanie się wyłącznie do negocjacji stron.

W celu uniknięcia zarzutów ze strony organu kontrolującego oraz z ostrożności procesowej, w umowie należy wskazać cenę, jako określoną kwotę pieniężną (co sprowadza się do tzw. cena sztywna – vide art. 537 Kodeksu cywilnego) lub wskazać obiektywne kryteria na podstawie, których zostanie wyliczona, np. cena produktu rolnego na giełdzie w danej dacie, kurs euro w danej dacie, mięsność, waga, itp. Cena nie może zostać określona przez samo odesłanie do katalogu/ cennika  w treści umowy. Ceny nie można także wskazać jako tzw. „ceny dnia”. Jeśli cena nie jest określona kwotowo niezbędne jest wyraźne określenie czynników kształtujących jej wysokość[6].

  1. ilość i jakość odnośnych produktów, które można dostarczyć lub które muszą zostać dostarczone, wraz z terminem takich dostaw;

Wyjaśnienie:

Kancelaria w trakcie konsultacji z Agencją Rynku Rolnego ustaliła, że umowa na podstawie, której dokonuje się dostarczenia produktów rolnych, musi określać przynajmniej minimalną ilość produktów rolnych jakie nabywca zobowiązuje się nabyć od producenta. Dotyczy to umów zawieranych na dłuższe okresy, dla których w dniu zawarcia umowy nie wiadomo dokładnie, ile produktów rolnych uda się wyprodukować – w szczególności chodzi o umowy dostawy, kontraktacji. Niewystarczające są tutaj umowy, w których nabywca uzyskuje uprawnienie do składania zamówień według własnego uznania.

  • okres obowiązywania umowy, który może być ograniczony lub nieograniczony, z klauzulami dotyczącymi rozwiązania umowy;

Wyjaśnienie

Wymóg ten nie dotyczy jednorazowych umów sprzedaży produktów rolnych.

  1. szczegóły dotyczące terminów i procedur płatności;
  2. ustalenia dotyczące odbioru lub dostawy produktów rolnych;
  3. przepisy mające zastosowanie w przypadku zaistnienia siły wyższej.

Wyjaśnienie

Strony mogą samodzielnie wprowadzić do umowy postanowienia dotyczące siły wyższej, zamiast odwoływać się do przepisów ustaw.

Celem uniknięcia nałożenia kary pieniężnej przez Agencję Rynku Rolnego nie wystarczy tylko zapewnienie, by umowa została zawarta na piśmie – należy zadbać, żeby umowa zawierała niezbędne elementy wymienione w art. 168 ust. 4 rozporządzenia 1308/13.

  1. WNIOSKI NATURY OGÓLNEJ[7]

W ocenie Kancelarii, wzory umów współpracy, które funkcjonują w obrocie cechuje duży stopień ogólności i mogą być one uznane, jako nie spełniające wymogów określonych w art. 38q ustawy o ARR.

W przypadku, gdy pomiędzy przedsiębiorstwami funkcjonuje już ramowa umowa współpracy – zasadnym wydaje się rozważanie konieczności zawierania osobno dla każdej sprzedaży/ dostawy pisemnej umowy spełniającej wymogi z art. 168 ust. 4 rozporządzenia 1308/ 13. Oznacza to, że dalszy obrót produktami rolnymi nie może wyłącznie opierać się na zamówieniach składanych przez jedną stronę na podstawie umowy ramowej.

W przypadku ramowych umów współpracy, które zawierane będą w przyszłości, Kancelaria dostrzega potrzebę zamieszczenia wszelkich postanowień, które możliwe są do ustalenia w dniu podpisania umowy w umowie ramowej np. warunki i terminy zapłaty, postanowienia regulujące odbiór i dostawę, uregulowania dotyczące siły wyższej, okres obowiązywania umowy wraz z klauzulami dotyczącymi rozwiązania umowy. Taki model procedowania pozwoli na maksymalne uproszenie właściwych umów, których przedmiotem są produkty rolne – i w tego typu umowach będzie można się ograniczyć do określenia: ceny, ilości, jakości produktów, terminów dostawy. W pozostałym zakresie możliwe będzie odwołanie się w ich treści do postanowień umowy ramowej.

Kancelaria nie analizowała w, jakich relacjach prawnych pozostają do siebie nowe krajowe przepisy w stosunku do umów międzynarodowych, czy INCOTERMS.

Piotr Włodawiec /  radca prawny WA-6410     

 Warszawa, 15 lutego 2017 roku

[1] Przyjęta wykładnia jest wykładnią restrykcyjną i ostrożnościową.

[2] Zob. Wyrok TS UE  z dnia 13 czerwca 1978 r. w sprawie Denkavit Futtermittel GmbH przeciwko Finanzamt Warendorf (European Court reports 1978 Page 01317).

[3] Ustawodawca nie definiuje tego pojęcia, jest ono niedookreślone.

[4] Przy takiej interpretacji przepisów wiązało się to będzie z koniecznością udzielania odpowiednich pełnomocnictw, bo nie sądzę, żeby w praktyce możliwe było, żeby wszystkie umowy były podpisywane przez upoważnionych przedstawicieli zgodnie z reprezentacją wynikającą z Krajowego Rejestru Sądowego – zwłaszcza, że umowa musi być podpisana najpóźniej w dniu dostawy.

[5] Mogę przypuszczać, że taka wykładania przepisów pozostaje w sprzeczności z rozwojem techniki, założeniami, które w ostatnim czasie leżały u podstaw zmian wprowadzonych w kodeksie cywilnym (zmiany wprowadzone ustawą z dnia 10 lipca 2015 r., Dz.U.2015.1311, które weszły w życie z dniem 8 września 2016 r., dot. m.in. wprowadzenia nowej formy czynności prawnej – vide art. 77 [2] i następne Kodeksu cywilnego) oraz mechanizmami rynkowymi). Prawdopodobnie w przypadku sporu sądowego, Sąd będzie dokonywał wykładani przepisów w sposób bardziej przekrojowy patrząc na całą systematykę regulacji prawnych. Dwoistość tej sytuacji polega na tym, że do oceny zastosowanie będą miały dwa reżimy prawne: (1) cywilny gdzie występują dwa podmioty, które mogę swoje stosunki określać zgodnie z zasadą swobody umów (art. 353 [1] Kodeksu cywilnego); oraz (2) administracyjny, gdzie występuje relacja – Państwo – obywatel i założenia taka relacja zakłada nierównowagę, a Państwo może w na podstawie obowiązujących przepisów stosować przymus – w tym przypadku przymusem jest kara za brak umowy zawartej w formie pisemnej.  Można również przyjąć, że w przypadku gdy w budżecie brakowało będzie środków, to Sądy administracyjne przyjmą profiskalną wykładnię przepisów prawa.

[6] Mogę przypuszczać, że skoro komentowana regulacja ma wspierać producentów (np. trzody, drobiu, owoców i warzyw) w relacjach z zakładami przetwórczymi, sieciami handlowymi – to cena określona w umowie powinna być skonstruowana w czytelny sposób, żeby ta „słabsza strona” umowy mogła w prosty sposób zweryfikować ile otrzyma wynagrodzenia.

[7] Zastrzeżenia prawne: Niniejsza informacja stanowi pogląd autora. W przypadku zmiany prawa, praktyki organów administracji lub linii orzeczniczej sądów powszechnych, sądów administracyjnych, autor/Kancelaria zastrzega sobie prawo do zmiany treści niniejszej informacji w tym wyrażonych w niej poglądów. Treść niniejszej informacji nie stanowi opinii prawnej ani jakiejkolwiek porady prawnej i w związku z powyższym na jej podstawie nie należy podejmować jakiejkolwiek decyzji mającej wpływ na funkcjonowanie decydenta lub podmiotu, którym zarządza. Odpowiedzialność autora/Kancelarii za treść niniejszej informacji w zakresie w jakim adresaci, osoby trzecie mogły doznać szkody (majątkowa, niemajątkowa) podejmując decyzję, bądź powstrzymując się z podjęciem decyzji jest całkowicie wyłączona.

Leave a Reply

Your email address will not be published.